کد بازیافت روی ظروف پلاستیکی یعنی چه؟ (کد ۱ تا ۷)

اگر ظرف پلاستیکی غذا را برگردانید، احتمالاً مثلثی با یک عدد از ۱ تا ۷ می‌بینید. کد بازیافت روی ظروف پلاستیکی چه معنایی دارد و چرا روی همه ظرف‌ها حک می‌شود؟ خیلی‌ها فکر می‌کنند این عدد نشانه کیفیت یا ایمنی غذایی است، اما واقعیت کمی متفاوت است.

در این راهنما معنی هر کد از ۱ تا ۷ را به زبان ساده توضیح می‌دهیم، می‌گوییم کدام کدها برای ظرف غذا رایج‌ترند، کدام برای غذای گرم مناسب نیستند و هنگام خرید ظروف یکبار مصرف چطور از این عدد استفاده کنید.

مثلثی که با سه فلش یا شکل مشابه و یک عدد داخل آن روی ظروف پلاستیکی دیده می‌شود، «کد شناسایی رزین» نام دارد. این عدد فقط نشان می‌دهد ظرف از کدام نوع پلاستیک ساخته شده است. هدف اصلی آن کمک به جداسازی پلاستیک‌ها در مراکز بازیافت است، چون انواع مختلف پلاستیک را نمی‌توان با هم ذوب و بازیافت کرد.

پس این عدد یک «شناسنامه جنس» است، نه یک «گواهی کیفیت» یا «تأییدیه بهداشتی». این تفاوت مهم‌ترین نکته‌ای است که باید از این مقاله به خاطر بسپارید.

هفت کد وجود دارد که هر کدام یک خانواده پلاستیک را نشان می‌دهند. در بخش بعد، آن‌ها را مرور می‌کنیم.

کد ۱: PET یا PETE

پلی‌اتیلن ترفتالات شفاف و سبک است و بیشتر برای بطری نوشابه، آب و ظروف سالاد استفاده می‌شود. برای غذای سرد مناسب است، اما برای غذای بسیار داغ توصیه نمی‌شود و بیشتر برای مصرف یکبار طراحی شده است.

کد ۲: HDPE

پلی‌اتیلن سنگین مات و نسبتاً سفت است. بطری شیر، ظروف شوینده و برخی ظروف نگهداری مواد غذایی از آن ساخته می‌شوند. از پلاستیک‌های پایدار و رایج در تماس با مواد غذایی است.

کد ۳: PVC

پلی‌وینیل کلراید بیشتر در لوله و مصارف صنعتی و برخی فیلم‌ها کاربرد دارد. به‌دلیل محدودیت حرارتی و افزودنی‌هایی که ممکن است در آن به کار رود، برای ظرف غذا، به‌ویژه غذای گرم، گزینه توصیه‌شده‌ای نیست.

کد ۴: LDPE

پلی‌اتیلن سبک انعطاف‌پذیر است و در کیسه، نایلون، فیلم‌های بسته‌بندی و بعضی ظروف نرم دیده می‌شود. برای پوشش و بسته‌بندی سبک مناسب است، اما برای ظرف‌های سفت و گرم معمولاً استفاده نمی‌شود.

کد ۵: PP

پلی پروپیلن یکی از پرکاربردترین جنس‌ها برای ظروف غذا و درب ظرف است. مقاومت حرارتی بالایی دارد و ظروف مایکروویوی هم معمولاً از آن ساخته می‌شوند. برای اطلاعات بیشتر، مقاله ما درباره ظروف پلی پروپیلن را بخوانید.

کد ۶: PS

پلی‌استایرن هم به‌صورت سخت و شفاف (مثل لیوان) و هم به‌صورت فومی (مثل ظروف سفید و سبک) تولید می‌شود. برای غذا و نوشیدنی سرد کاربرد دارد، اما مقاومت حرارتی محدودی دارد و برای غذای داغ و چرب مناسب نیست.

کد ۷: سایر پلاستیک‌ها

این کد یک دسته متفرقه است و شامل انواع مختلفی مثل پلی‌کربنات، برخی پلاستیک‌های گیاهی (مثل PLA) و ترکیب چند پلاستیک می‌شود. چون این دسته یک جنس واحد نیست، ایمنی و کاربرد آن به نوع دقیق جنس بستگی دارد و باید مشخصات را از تولیدکننده پرسید.

نه. این رایج‌ترین سوءتفاهم درباره این عدد است. کد فقط نوع پلاستیک را نشان می‌دهد و به‌تنهایی ثابت نمی‌کند ظرف برای تماس با غذا مناسب و بهداشتی است.

برای اینکه یک ظرف واقعاً ایمن باشد، چند چیز دیگر هم لازم است:

• تولیدکننده دارای پروانه ساخت یا مجوز معتبر برای تماس با مواد غذایی باشد. برای اطلاعات رسمی می‌توانید به سازمان غذا و دارو ایران مراجعه کنید.
• مواد اولیه فود گرید باشند، نه ضایعات یا مواد با منشأ نامشخص.
• کاربرد مجاز ظرف (گرم، سرد، مایکروویو، فریزر) مشخص باشد.
• شماره استاندارد و مدارک محصول قابل استعلام باشد. می‌توانید از سازمان ملی استاندارد ایران کمک بگیرید.

دو ظرف با کد یکسان ممکن است کیفیت و ایمنی متفاوتی داشته باشند، چون یکی با مواد اولیه مناسب و دیگری با مواد نامناسب تولید شده است.

برای ظروف یکبار مصرف غذا، چند کد بیشتر از بقیه دیده می‌شوند:

• کد ۵ (PP): مناسب‌ترین گزینه برای غذای گرم، بیرون‌بر و مایکروویو.
• کد ۱ (PET): مناسب غذای سرد، سالاد، دسر و نوشیدنی سرد.
• کد ۲ (HDPE): برای برخی ظروف نگهداری و بسته‌بندی مواد غذایی.
• کد ۶ (PS): برای غذا و نوشیدنی سرد یا مصرف کوتاه‌مدت، نه غذای داغ و چرب.

اگر به دنبال ظرف مناسب غذای گرم هستید، ظروف کد ۵ معمولاً انتخاب اول‌اند. برای نمونه می‌توانید ظروف یکبار مصرف درب‌دار را بررسی کنید.

بعضی کدها رفتار مشخص‌تری در برابر گرما و سرما دارند، اما کد به‌تنهایی تأیید کاربرد نیست:

• مایکروویو: ظروف کد ۵ معمولاً گزینه مناسب‌تری‌اند، به شرط اینکه تولیدکننده کاربرد مایکروویو را تأیید کرده باشد. ظروف ۳ و ۶ برای این کار توصیه نمی‌شوند.
• فریزر: بعضی پلاستیک‌ها در سرمای زیاد ترد می‌شوند. کاربرد فریزر را حتماً از تولیدکننده بپرسید.
• غذای داغ: کد ۵ برای غذای داغ مناسب‌تر از ۱ و ۶ است.

برای گرم کردن غذا در ظرف یکبار مصرف، ظروف مایکروویوی پریما پلاستیک را ببینید و علامت مایکروویو و مشخصات هر مدل را بررسی کنید.

کد بازیافت تنها نشانه روی ظرف نیست. به این علامت‌ها هم نگاه کنید:

• حروف اختصاری: مثل PP، PET یا PS که همان نوع جنس را نشان می‌دهند.
• نماد لیوان و چنگال: نشانه مناسب بودن ظرف برای تماس با غذا.
• نماد مایکروویو: نشانه کاربرد مجاز در مایکروویو.
• نماد فریزر یا دمای مجاز: اگر تولیدکننده آن را درج کرده باشد.
• نماد ماشین ظرفشویی: برای ظروف چندبارمصرف.

هرچه اطلاعات و علامت‌های بیشتری روی ظرف یا بسته‌بندی باشد، تصمیم‌گیری شما مطمئن‌تر خواهد بود.

نه الزاماً. این هم یکی دیگر از سوءتفاهم‌های رایج است. حضور مثلث و عدد روی ظرف فقط نوع پلاستیک را مشخص می‌کند و تضمین نمی‌کند ظرف در شهر شما واقعاً بازیافت می‌شود.

• بعضی مراکز بازیافت فقط کدهای مشخصی مثل ۱ و ۲ را می‌پذیرند.
• ظرفی که آلوده به غذا و چربی باشد، معمولاً بازیافت‌پذیری کمتری دارد.
• پلاستیک‌های فومی (PS) در بسیاری از مناطق امکان بازیافت محدودتری دارند.
• در برخی استانداردهای جدیدتر، به‌جای فلش‌های بازیافت، مثلث ساده‌تری به کار می‌رود تا این سوءبرداشت کمتر شود.

اگر بازیافت برایتان مهم است، از مرکز یا سامانه پسماند شهرتان بپرسید کدام کدها پذیرفته می‌شوند و ظروف را تمیز و تفکیک‌شده تحویل دهید.

1. ابتدا نوع غذا (گرم، سرد، چرب، مایکروویو) را مشخص کنید.
2. کد ظرف را ببینید و آن را با کاربرد موردنظر تطبیق دهید؛ مثلاً برای غذای گرم، ظروف کد ۵ را در اولویت قرار دهید.
3. فقط به کد اکتفا نکنید؛ مجوز بهداشتی و پروانه ساخت تولیدکننده را هم بخواهید.
4. کاربرد مجاز (مایکروویو، فریزر، دمای حداکثر) را مکتوب از تأمین‌کننده بگیرید.
5. برای خرید عمده، یک نمونه را با غذای واقعی و دمای واقعی آزمایش کنید.
6. ظرفی که هیچ کد و علامتی ندارد یا فروشنده درباره جنسش اطلاعات نمی‌دهد، انتخاب مطمئنی نیست.

برای رستوران‌ها و کترینگ‌ها، تعیین یک خط مشخص ظرف برای غذای گرم (مثلاً کد ۵) و یک خط برای غذای سرد (مثلاً کد ۱) انتخاب را ساده‌تر می‌کند. مقاله ما درباره استانداردهای بهداشتی ظروف یکبار مصرف هم به این بخش کمک می‌کند.

• فکر کردن اینکه عدد کوچک‌تر یعنی ظرف بهتر: عدد فقط نوع جنس را نشان می‌دهد، نه کیفیت.
• تصور اینکه کد ۵ همیشه مناسب مایکروویو است: باید تأیید تولیدکننده را هم ببینید.
• نادیده گرفتن کد ۷: این کد جنس مشخصی ندارد و باید مشخصات دقیق را از تولیدکننده پرسید.
• اعتماد فقط به کد بدون مجوز: ظرف بدون مجوز بهداشتی حتی با کد مناسب هم تضمین‌شده نیست.
• انداختن همه ظروف با هر کد در یک سطل بازیافت: آلودگی و ترکیب جنس‌ها فرایند بازیافت را مختل می‌کند.

کد بازیافت روی ظروف پلاستیکی فقط نوع جنس ظرف را نشان می‌دهد و تضمین‌کننده ایمنی غذایی یا قابل بازیافت بودن آن نیست. برای ظروف غذای گرم، کد ۵ و برای غذای سرد، کد ۱ معمولاً رایج‌ترین انتخاب‌هاست؛ کدهای ۳، ۶ و ۷ نیاز به دقت و تأیید تولیدکننده دارند.

هنگام خرید، کد را همراه با مجوز بهداشتی، کاربرد مجاز و مشخصات تولیدکننده بررسی کنید و برای خرید عمده حتماً نمونه را با غذای واقعی امتحان کنید.

برای انتخاب ظرف مناسب، کد بازیافت، جنس، مجوز بهداشتی و کاربرد مجاز محصول را با هم مقایسه کنید و ظرفی را بخرید که دقیقاً با نوع غذا و روش مصرف شما هماهنگ باشد.

کد بازیافت روی ظروف پلاستیکی یعنی چه؟

این عدد نوع پلاستیک ظرف را از ۱ تا ۷ مشخص می‌کند و برای جداسازی پلاستیک‌ها در مراکز بازیافت به کار می‌رود. تأییدیه بهداشتی یا کیفیت نیست.

کدام کد بازیافت برای غذای گرم مناسب است؟

ظروف کد ۵ (PP) معمولاً مناسب‌ترین گزینه برای غذای گرم هستند، به شرط اینکه تولیدکننده کاربرد گرم را تأیید کرده باشد.

آیا ظرف با کد ۶ برای مایکروویو مناسب است؟

توصیه نمی‌شود. پلی‌استایرن مقاومت حرارتی محدودی دارد و ممکن است در مایکروویو تغییر شکل بدهد.

کد ۷ یعنی چه و آیا خطرناک است؟

کد ۷ یک دسته متفرقه است و خطرناک بودن یا نبودن آن به نوع دقیق جنس بستگی دارد. برای ظرف غذا مشخصات را از تولیدکننده بپرسید.

آیا ظرفی که کد بازیافت دارد حتماً قابل بازیافت است؟

نه الزاماً. این کد فقط نوع جنس را نشان می‌دهد و اینکه ظرف واقعاً بازیافت شود، به امکانات مرکز بازیافت و تمیز بودن ظرف بستگی دارد.

اگر برای انتخاب ظرف مناسب بر اساس جنس و کد بازیافت نیاز به مشاوره دارید، با ما تماس بگیرید.